ایرانشید مگ, فیروزه

فیروزه

سنگ فیروزه و خواص آن

اطلاعات کامل سنگ فیروزه

جزئیات سنگ فیروزه ، معادن فیروزه ، خواص فیروزه و همچنین روش تشخیص فیروزه اصل و تقلبی

نام آن از لغت فرانسوی تورکوئیز به معنای سنگ ترکی گرفته شده است که به دلیل صادرات فیروزه از ترکیه به اروپا است. در اصل نام آن پیروزه بوده زیرا در قدیم اعتقاد داشتند هر کس این گوهر را به همراه داشته باشد به موفقیت می رسد. به صورت ثانویه در اثر تاثیر آبهای داغ حاوی یون مس بر روی سنگ های فسفاته تشکیل می شود. هرچه میزان یون مس بیشتر باشد رنگ آبی آن تیره تر است. بیشتر فیروزه ها در شکاف سنگ هایی یافت می شوند که منابع غنی از آلومینیوم هستند.

فیروزه سنگی که آنقدر در میان مردم مشهور است، که یکی از طیف های رنگ آبی را به نام آن می خوانند. نگین خوشنام خراسانی که از قضا در باورهای عامیانه خوش یمن هم هست. فیروزه خود رگه های کم قطر سنگی است که در بافت صخره های مس دار شکل می‌گیرد.

رگه هایی آبی و سبز که گاه در سطح زمین نیز در دسترس بوده است. اما در زمان معاصر عموماً از اعماق زمین کاویده و به سطح آورده می‌شود. آنچه در اعماق کاوش می شود رگه هایی است رنگی در بین سنگ های تیره و این هنر فیروز تراش است که از آن، انواع و اقسام نگین ها را با رنگ ها و شکل های مختلف می سازد.
فیروزه کانی قیمتی و نیمه قیمتی است رنگ آن طیف هایی از آبی، سبز و حتی سفید است.

فیروزه از خانواده فسفات ها با ترکیب آلومینیوم فسفات آبدار مس و از تخریب برخی سنگهای آذرین پدید می‌آید که با معادن مس مجاور شان در ارتباط اند. فیروزه یک کانی ثانوی است و در اثر عملکرد محلول های سطحی سرشار از ترکیبات مس و آهن بر روی کانی های آلومینیوم دار مثل فلدسپار ها و فسفر دار نظیر آپاتیت در شکاف ها و ترک های سنگ های آذرین و ماسه سنگ ها تشکیل می شود.

فیروزه ممکن است با کانیهای مالاکیت و کریزوکولا (که هردو کانی های مس دارند همانند خود فیروزه) تشکیل توده‌های به هم فشرده و آمیخته بدهد. کانی هایی مانند آماتریکس، آمازونیت، کریزوکولا،همی مورفیت، لازونیت، ادونتونیت، سرپانتین، اسمیت زونیت و واریسیت نیز همسانی هایی با فیروزه دارند.

همین شباهت ها موجب می‌شود در رویکردهای غیرتخصصی این سنگ ها با ترکیبات مختلف و فرآیند شکل‌گیری متفاوت با کانی فیروز اشتباه گرفته شوند، مانند کانی کریزوکلا، استخراجی از معدن میدوک، که در سال‌های اخیر به عنوان فیروزه در بازار به فروش می رسیده است.

خواص فیروزه نیشابور

بهترین فیروزه جهان فیروزه نیشابور است. معادن فیروزه ایران در نیشابور، کرمان و دامغان مشاهده می گردد و در مصر، تبت و امریکا نیز معادنی از فیروزه وجود دارد.

مهم ترین خاصیت فیروزه زنده بودن آن است که در بالا به آن اشاره گردید.

فیروزه نیشابور

معادن فیروزه

معادن شناخته شده ی فیروزه در جهان شامل: معادن فیروزه استرالیا، چین، مغولستان، مصر، ایران، هندوستان، مکزیک، روسیه، آمریکا، آرژانتین، برزیل، شیلی، افغانستان و ازبکستان است.

تفاوت فیروزه نیشابور و کرمان

سنگ مادر فیروزه نیشابور بیشتر از جنس تراکیت و آلونیت می باشد که رنگ آن معمولا قهوه ای تا سیاه می باشد. و معمولا رگه های داخل گوهر نیز به همین رنگ است.

فیروزه کرمان سنگ مادر خاکستری رنگ و دارای رگه های زرد (پیریت) می باشد. در واقع معدن فیروزه کرمان معدن مس می باشد که دارای رگه های فیروزه نیز هست. وجود رگه های پیریت نیز به این دلیل است که پیریت به صورت پاراژنز با مس در معادن یافت می گردد .

به همین علت در رگه فیروزه نیز مشاهده می گردد. فیروزه دامغان آبی کمرنگ متمایل به خاکستری و سنگ مادر قهوه ای می باشد.

تشخیص فیروزه اصل

فیروزه اصل جلای شیشه ای دارد. فیروزه ها به دو صورت بهسازی می شوند یا در رزین قرار می گیرند که به شدت براق می شود و این شدت براق بودن کاملا قابل تشخیص است و یا از طریق رنگ های شیمیایی بهسازی می شوند که مات می گردند.

در هر دو حالت بهسازی فیروزه زمانی که آن را لمس کنید کاملا شبیه به یک قطعه پلاستیک آبی رنگ می باشد. فیروزه های چینی فیروزه هایی هستند که گوهر بی کیفیت کاملا پودر می شود با چسب آبی رنگ ترکیب و به اشکال مختلف ( گل، حیوانات و گاها نگین) قالب گرفته می شوند.

بهترین راه های تشخیص فیروزه اول وجود سنگ مادر در پشت نگین و یا به صورت رگه در سطح نگین، دوم جلای شیشه ای(در صورت پولیش مناسب) و سوم نوع لمس آن است.

 

تقسیم بندی فیروزه از لحاظ طرح و شکل ظاهری:

از لحاظ شکل ظاهری فیروزه به دو دسته کلی عجمی و شجری تقسیم می‌شود. علت این نامگذاری شاید، علاوه بر شکل ظاهری نگین های فیروزه، ناشی از تفاوت علایق ایرانیان و اعراب باشد.

فیروزه عجمی

فیروزه مرغوب به رنگ آبی بی خط و خال بوده که حتی تا به امروز در بین ایرانیان بیشتر مورد پسند است؛ از این رو اعراب به آن فیروزه عجمی (غیر عرب/ ایرانی) گفته اند.از نظر ارزش اقتصادی، فیروزه های عجمی هر چه آبی رنگ تر و صاف تر باشند گرانقیمت تر خواهند بود.

این نوع فیروزه خود به سه دسته ی درجه یک، درجه دو و درجه ۳ تقسیم می‌شود.

عجمی درجه یک باارزش‌ترین و گرانبهاترین فیروزه است که حتماً باید صاف و رنگ آن آبی سیر باشد. هرچه آبی آن کمرنگ تر شود، از مرغوبیتش کاسته می‌شود و در و درجه بندی آن نیز نزول پیدا می‌کند.

شایان ذکر است که در اصطلاح صنعت فیروزه به فیروزه های درجه دو ((نیم رنگ)) و به درجه سه ها ((دنباله)) گفته می‌شود.

فیروزه شجری

فیروزه شجری دارای نقش و نگارهایی شاخه مانند است که به که هم به رنگ آبی و هم سبز وجود دارد. این نوع فیروزه بیشتر مورد پسند خریداران عرب بوده.به فیروزه هایی که در درون آنها رگه‌هایی از سنگ مادر دیده می‌شود شجری گفته می‌شود.

دلیل این نامگذاری شکل شاخه های درخت است که پس از مرحله تراش روی نگین های فیروزه پدیدار می‌شود. ارزش این نوع فیروزه، بسته به نقش و طرحی که رگه ها بر روی آن ایجاد می‌کنند، متفاوت است. فیروزه شجری به نام‌های دیگری همچون “فیروزه عربی” و “رگه دار” نیز خوانده می‌شود.

در فیروزه‌ ی این که شجری در فرایند تراش به چه شکلی در می آید دارای اهمیت است. به عبارت دیگر، فیروزه تراش با هنرمندی و مهارت می‌تواند طی فرایند تراش ارزشی افزوده برای سنگ شجری فراهم کند.

دو روش اصلی برای ساخت فیروزه تقلبی داریم:

۱- ساخت فیروزه از سنگ هائولایت

سنگ هائولایت یک سنگ سفید رنگ و بسیار شبیه به فیروزه است. درواقع تنها تفاوت هائولایت و فیروزه در رنگ آن هاست که فیروزه آبی فیروزه ای و هائولایت سفید است.

یکی از روش های ساخت فیروزه تقلبی استفاده از سنگ هائولایت است. برای این کار هائولایت را رنگ می کنند و خیلی شبیه به فیروزه می شود. یک نمونه از هائولایت سفید و رنگ شده آن را برای شما عکس برداری کردیم تا ببینید که چقدر شبیه به فیروزه واقعی می تواند باشد. در این عکس نگین هم از جنس هائولایت است و فیروزه نیست!

فیروزه تقلبی

۲- ساخت فیروزه از پودر سنگ

روش دیگری که برای ساخت فیروزه تقلبی استفاده می شود استفاده از پودر سنگ است. در این روش پودر سنگ را با چسب و پرس به سنگ تبدیل می کنند که در همه رنگ ها تولید می شوند. یکی از رنگ ها فیروزه است و پس از تراش نگین هایی بسیار شبیه به سنگ فیروزه تولید می شود.

راه های تشخیص سنگ فیروزه اصل

نشانه های فیروزه مرغوب

مرغوب ترین نوع فیروزه دارای رنگ آبی آسمانی و مخصوص ایران است
رنگ فیروزه قوچانی یا فیروزه به دست آمده از معدن باغو دامغان متمایل به سبز است.این تفاوت رنگ در انواع فیروزه ناشی از تغییرات جزئی در ترکیبات آن است. هرچه مس در ترکیبات فیروزه بیشتر باشد رنگ آبی تر و چنانچه آهن جایگزین آلومینیوم شود رنگ فیروزه به سبز می‌گراید. در نتیجه مشاهده می‌شود که ترکیبات دقیقا در رنگ‌فیروزه موثر است و با تغییر ترکیبات سنگ بستر شکل‌گیری فیروزه، حتی در یک معدن، رنگ فیروزه استخراجی متفاوت می‌شود. کانی فیروزه به علت جلا پذیری و رنگ جذاب از دیرباز مورد توجه انسان ها بوده است. فیروزه به رنگهای آبی آسمانی، آبی مایل به سبز، سبز، سبز مایل به زرد و خاکستری مایل به سبز دیده می‌شود. رنگ آبی آسمانی مرغوبیت فیروزه و برعکس سبز مایل به زرد، نامرغوبی آن را نشان می‌دهد. مس، آلومینیوم و فسفر عناصر اصلی تشکیل دهنده فیروزه هستند که گاه و عناصر جای عناصر دیگر را در ترکیبات فیروزه می گیرند.مس عامل رنگ آبی فیروزه است هر چه مقدار این عنصر کمتر باشد رنگ آبی فیروزه نیز افت می کند.فراوانی آهک رنگ فیروزه را مایل به سفید می‌کند که عاملی در جهت کمرنگ شدن فیروزه و کاستن از ارزش آن است. رنگ سبز فیروزه نیز در نتیجه جانشینی بخشی از آلومینیوم موجود در کانی فیروزه با آهن پدید می آید و هر چه میزان آهن افزایش یابد رنگ فیروزه سبز تر خواهد شد علت رنگ سفید فیروزه هم اکسید آلومینیوم یا آلومینا است. بنابراین تغییر در ترکیبات علاوه بر اینکه باعث تغییر رنگ فیروزه می شود کیفیت آن را نیز تغییر می دهد به عنوان مثال چنانچه در ترکیبات تشکیل دهنده فیروزه آهک وجود داشته باشد، با گذشت زمان این امکان وجود دارد که آهک شکفته و باعث سست شدن سنگ شود؛ یا وجود آلومینیوم باعث به وجود آمدن لکه های سفید بر روی کانی فیروزه می شود که به آن برص(نقاط سفید) می گویند.

به طور کلی برای تشخیص فیروزه اصل از تقلبی دو روش وجود دارد:

 

۱- استفاده از تجهیزات و دستگاه های مخصوص سنگ شناسی

در این روش در محیط آزمایشگاهی و به کمک دستگاه های مخصوص برخی از مهم ترین شاخصه های فیروزه اندازه گیری می شود. این مقادیر در سنگ های تقلبی متفاوت خواهند بود و فیروزه تقلبی از فیروزه اصل شناسایی می شود.

۲- تشخیص فیروزه اصل با استفاده از تجربه

افرادی که عمری را در شناسایی سنگ ها سپری کرده اند و اصطلاحا موی سپید کرده اند با کمی دقت متوجه می شوند که فیروزه اصل است یا تقلبی.

افراد عادی چگونه فیروزه اصل را از فیروزه تقلبی تشخیص دهند؟

خب همانطور که گفتیم تشخیص فیروزه اصل از تقلبی نیاز به دستگاه های مخصوص یا سال ها تجربه دارد. پس روش هایی که گاها از طرف برخی معرفی می شوند خیلی قابل اتکا نیستند. مثلا گفته می شود سنگ را در آفتاب بزارید اگر رنگش تغییر نکرد فیروزه است یا با سوزن روی سنگ بکشید اگر خط عمیق افتاد یعنی فیروزه نیست. اینکه خط عمیق رو سنگ بیفتد یعنی سختی سنگ از فیروزه کمتر است پس فیروزه نیست اما گاها ممکن است سنگی که به جای فیروزه اصل به ما می دهند سختی بیشتری نسبت به فیروزه داشته باشد و این روش هم نمی تواند قابل اتکا باشد. ما به شما توصیه می کنیم برای اطمینان از اصل بودن فیروزه، آن را از مراکز و فروشگاه های معتبر تهیه کنید. این مطمئن ترین روش برای اطمینان از اصالت فیروزه است.

روش نگهداری فیروزه

با گذشت زمان، رنگ آبی فیروزه گاهی به سبز می‌گراید که علت این امر از دست رفتن آب موجود در ترکیب شیمیایی این سنگ است. همانطور که در بخش کانی شناسی آمده است در هر مولکول فیروزه ۴ مولکول آب وجود دارد که با گذشت زمان و در صورت به عمل نیاوردن مراقبت‌های لازم و قرار گرفتن به مدت طولانی در معرض نور خورشید و گرمای شدید، این آب تبخیر می‌شود.با تبخیر آب موجود در سنگ، خلل و فرج آن افزایش می‌یابد. در نتیجه گرد و غبار و کثیفی محیط به راحتی داخل آن نفوذ می‌کند و سنگ بدرنگ و سست می‌شود.رنگ آبی آسمانی فیروزه، در حرارت ۲۵۰ درجه سانتی‌گراد، به رنگ سبز مات تبدیل می‌شود. در نگین فیروزه، در نتیجه تابش نور آفتاب نیز تغییر رنگ به وجود می‌آید. کانی فیروزه به آسانی کثیف و گرد آلود می شود. بازدم بر آن اثر نامطلوب می گذارد و چنانچه مدت زیادی در آب بماند، جلای آن کاهش می‌یابد. چربی و روغن مالیده شده و سطح فیروزه خلل و فرج آن را پر می کند و به تدریج گرد و غبار موجود در هوا به وسیله ذرات چربی جذب می شود و جلای فیروزه را از میان می‌برد. بنابراین زیورآلات مزین به نگین فیروزه هنگام انجام دادن امور روزانه مانند آشپزی، رفتن به حمام، استفاده از وسایل آرایشی و بهداشتی و معطر کننده ها باید خارج شود.
بهترین روش نگهداری فیروزه قرار دادن آن در خاک اره یا ماسه مرطوب است. برای محافظت بهتر و پاکسازی سنگ، بهتر است کانی فیروزه را هر ده روز یک بار ده دقیقه زیر آب سرد و ۱۵ دقیقه زیر نور خورشید قرار داد.

احیای سنگ فیروزه مرده

هنوز راهی برای احیای سنگ فیروزه مرده پیدا نشده و اگر هم روشی برای احیای فیروزه از کسی شنیدید پایه و اساس علمی ندارد.

شارژ سنگ فیروزه

روش نگه داری فیروزه مرطوب نگه داشتن آن می باشد. بهتر است در مدت زمان کوتاه مثلا هر ده روز یک پنبه خیس (با آب کاملا معمولی) به مدت دو تا سه ساعت روی نگین قرار گیرد تا رطوبت مورد نیازش را جذب نماید.

شارژ سنگ فیروزه با نمک دریا

از نظر ساختاری تاثیری بر روی فیروزه ندارد. برخی به این موضوع اعتقاد دارند و به آن اصرار دارند ولی بررسی ساختار فیروزه از نظر علمی چنین چیزی رو نشان نمی دهد.

انواع سنگ فیروزه

مهم ترین و عمومی ترین انواع فیروزه فیرزوه عجمی (که کاملا پاک و بدون رگه می باشد)، فیروزه شجر (که دارای رگه می باشد). تقسیم بندی های دیگری تحت عنوان فیروزه توفال، چاغاله، خاکی و… نیز وجود دارد که عمدتا اصطلاحات بازاری می باشد.

هر چه میزان یون مس در فیروزه افزایش یابد گوهر به رنگ آبی و هرچه میزان آهن دو ظرفیتی (Fe۲+) افزایش یابد فیروزه به رنگ سبز میل می کند.

فیروزه مرده

فیروزه سنگی زنده است و در صورت تماس با هر ماده شیمیایی نظیر روغن، مواد شوینده، مواد آرایشی و … سنگ می میرد. در واقع سطح سنگ فیروزه دارای منافذ بسیار ریزی است که از طریق آن آب جذب می کند. در صورتی که مواد شیمیایی به سطح آن برسد منافذ پر شده و سنگ نمی تواند آن را دفع کند. بنابراین پس از مدتی فیروزه تغییر رنگ داده و به رنگ سبز مایل به زرد تمایل پیدا می کند که در این حالت سنگ مرده است. فیروزه مرده به گوهری اطلاق می گردد که این گوهر در معرض مواد شیمیایی قرار گرفته باشد.

تشخیص سنگ فیروزه مرده

گوهر مرده تغییر رنگ می دهد معمولا کدر شده و از رنگ آبی به رنگ سبز متمایل به زرد در می آید.

درمان سنگ فیروزه مرده

به دلیل این که سطح گوهر از مواد شیمیایی دفع شده و اصطلاحا به خورد آن رفته است هیچ روشی برای بازیابی آن نیست حتی تراش لایه سطحی و پولیش مجدد.

 

2 دیدگاه در “فیروزه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .